विष्णु सहस्रनाम: एक आध्यात्मिक सागरतळ

भगवान विष्णु हे हिंदू धर्मातील प्रमुख देवांपैकी एक आहेत, ज्यांची उपासना भक्त मनोभावे करतात. विष्णु सहस्रनाम, म्हणजेच विष्णुच्या हजार नावांचे स्तोत्र, हे भक्तांसाठी अत्यंत पूजनीय आणि प्रभावी मानले जाते. या ब्लॉगमध्ये आपण विष्णु सहस्रनामाचे महत्व, त्याचे फायदे, आणि त्याचे पठण कसे करावे याबद्दल सविस्तर माहिती जाणून घेऊ.

विष्णु सहस्रनामाचे परिचय

सहस्रनामाचा अर्थ

सहस्रनाम म्हणजे ‘हजार नावें’. विष्णु सहस्रनाम म्हणजे भगवान विष्णुचे हजार पवित्र आणि शक्तिशाली नावांचा संग्रह. प्रत्येक नाव भगवान विष्णुच्या विविध गुणधर्मांचे, स्वरूपांचे आणि शक्तींचे वर्णन करते.

विष्णु उपासनेतील महत्व

विष्णु उपासनेत विष्णु सहस्रनामाचे स्थान अत्यंत महत्वपूर्ण आहे. हे स्तोत्र भक्तांना भगवान विष्णुची कृपा प्राप्त करण्यासाठी एक प्रभावी साधन आहे. या नामस्मरणाने भक्तांचे जीवन सुखी, समृद्ध आणि संकटमुक्त होते.

श्री विष्णुसहस्त्रनाम स्तोत्रम

ॐ श्री परमात्मने नमः शान्ताकारं भुजगशयनं पद्मनाभं सुरेशं विश्वाधारं गगनसद्दशं मेघवर्णं शुभाङ्ङ्गम्।

लक्ष्मीकान्तं कमलनयनं योगिभिर्ध्यानगम्यं वन्दे विष्णुं भवभयहरं सर्वलोकैकनाथम् ।। 

ॐ श्री परमात्मने नमः

अथ

श्रीविष्णुसहस्त्रनामस्तोत्रम् 

यस्य स्मरणमात्रेण जन्मसंसारबन्धनात् । विमुच्यते नमस्तस्मै विष्णवे प्रभविष्णवे ।।

नमः समस्तभूतानामादिभूताय भूभृते। अनेकरूपरूपाय विष्णवे प्रभविष्णवे ।।

वैशम्पायन उवाच 

श्रुत्वा धर्मानशेषेण पावनानि च सर्वशः 

युधिष्ठिरः शान्तनवं पुनरेवाभ्यभाषत ।।१ ।।

युधिष्ठिर उवाच 

किमेकं दैवतं लोके किं वाप्येकं परायणम। स्तुवन्तः कंकमर्चन्तः प्राप्नुयुर्मानवाःशुभम् ।॥२॥

को धर्मः सर्वधर्मानां भवतः परमो मतः। किं जपन्मुच्यते जन्तुर्जन्मसंसारबन्धनात् ।।३।। 

भीष्म उवाच 

जगप्रभुं देवदेवमनन्तं पुरूषोत्तमम् । स्तुवन्नामसहस्त्रेण पुरूषः सततोत्थितः।॥४॥

तमेव चार्चयन्नित्यं भक्त्या पुरूषमव्ययम्। ध्यायन्स्तुवन्नमस्यंश्च यजमानस्तमेवच ।।५।।

अनादिनिधनं विष्णुं सर्वलोकमहेश्वरम् । लोकाध्यक्षं स्तुवन्नित्यं सर्वदुःखातिगो भवेत् ।।६।।

ब्रह्मण्यं सर्वधर्मज्ञं लोकानां कीर्तिवर्धनम् । 

लोकनाथं महद्भूतं सर्वभूतभवोद्भवम् ।।७।। 

एष मे सर्वधर्माणां धर्मोऽधिकतमो मतः। 

यद्भक्त्या पुण्डरीकाक्षं स्तवैरर्चेन्नरः सदा ।।८।। 

परमं यो महत्तेजः परमं यो महत्तपः।

परमं यो महद्ब्रह्म परमं यः परायणम् ।।९।। 

पवित्राणां पवित्रं यो मंगलानां च मंगलं। 

दैवतं देवतानां च भूतानां योऽव्ययः पिता ।।१०।। 

यतः सर्वाणि भूतानि भवन्त्यादियुगागमे। 

यस्मिंश्च प्रलयं यान्ति पुनरेव युगक्षये ।।११।। 

तस्य लोकप्रधानस्य जगन्नाथस्य भूपते। 

विष्णोर्नाम सहस्त्रं मे श्रृणु पापभयापहम् ।।१२।। 

यानि नामानिगौणानि विख्यातानिमहात्मनः ऋषिभिःपरिगीतानि तानि वक्ष्यामि भूतये ।।१३।। 

ॐ विश्वं विष्णुर्वषट्कारो भूतभव्यभवप्रभुः भूतकृभ्दूतभृद्भावो भूतात्मा भूतभावनः ।।१४।।

पूतात्मा परमात्माच मुक्तानां परमा गतिः।

अव्ययः पुरुषः साक्षी क्षेत्रज्ञोऽक्षर एव च ।।१५।।

योगो योगविदां नेता प्रधानपुरुषेश्वरः ।

नारसिंहवपुः श्रीमान्केशवः पुरूषोत्तमः ।।१६ ।।

सर्वः शर्वःशिवः स्थाणुर्भूतादिनिधिरव्यः ।

सम्भवो भावनो भर्ता प्रभवः प्रभुरीश्वरः ।।१७।। 

स्वयम्भूः शम्भूरादित्यः पुष्कराक्षो महास्वनः अनादिनिधनो धाता विधाता धातुरूत्तमः ।।१८।।

अप्रमेयो हृषीकेशः पद्मनाभोऽमरप्रभुः ।

विश्वकर्मामनुस्त्वष्टास्थविष्ठः स्थविरोध्रुवः ।।१९॥ 

अग्राह्यः शाश्वतः कृष्णो लोहिताक्षः प्रतर्दनः प्रभूतस्त्रिककुब्धाम पवित्रं मंगलं परम् ॥२०॥

ईशानः प्राणद प्राणो ज्येष्ठः श्रेष्ठः प्रजापतिः । 

हिरण्यगर्भो भूगर्भी माधवो मधुसूदनः ।।२१ ।। 

ईश्वरो विक्रमी धन्वी मेधावी विक्रमः क्रमः। 

अनुत्तमो दुराधर्षः कृतज्ञः कृतिरात्मवान् ।।२२ ।। 

सुरेशः शरणं शर्म विश्वरेताः प्रजाभवः ।

अहः संवत्सरी व्यालः प्रत्ययः सर्वदर्शनः ।।२३।। 

अजः सर्वेश्वरंः सिद्धः सिद्धिः सर्वादिरच्युतः।

वृषाकपिरमेयात्मा सर्वयोगविनिःसृतः । ॥२४॥

वसुर्वसुमनाः सत्यः समात्मा सम्मितः समः । 

अमोघः पुण्डरीकाक्षो वृषकर्मा वृषाकृतिः ।।२५।।

रूद्रो बहुशिरा बभ्रुर्विश्वयोनिः शुचिश्रवाः।

अमृतः शाश्वतस्थाणुर्वरारोहो महातपाः ।।२६।।

सर्वगः सर्वविद्भानुर्विष्वक्सेनो जनार्दनः।

वेदो वेदविदव्यङो वेदाङझे वेदवित्कविः ।।२७।।

लोकाध्यक्षः सुराध्यक्षो धर्माध्यक्षः कृताकृतः ।

चतुरात्मा चतुर्व्यहश्चतुर्दष्ट्रश्चतुर्भुजः ।।२८ ।।

भ्राजिष्णुर्भोजनं भोक्तां सहिष्णुर्जगदादिजः।

अनघो विजयो जेता विश्वंयोनिः पुनर्वसुः ।।२९ ।।

उपेन्द्रो वामनः प्रांशुरमोघः शुचिरूर्जितः।

अतीन्द्रः संग्रहः सर्गो धृतात्मा नियमो यमः ।।३०।।

वेद्यो वैद्यः सदायोगी वीरहा माधवो मधुः। 

अतीन्द्रियो महामायो महोत्साहो महाबलः ।।३१ ।।

महाबुध्दिर्महावीर्यो महाशक्तिर्महाद्युतिः। 

अनिर्देश्यवपुः श्रीमानमेयात्मा महाद्रिधृक् ॥३२॥ 

महेष्वासो महीभर्ता श्रीनिवासः सतां गतिः।

अनिरूद्धः सुरानन्दो गोविन्दो गोविदां पतिः ।।३३।।

मरीचिर्दमनो हंसः सुपर्णो भुजगोत्तमः ।

हिरण्यनाभः सुतपाः पद्मनाभः प्रजापतिः ।।३४।। 

अमृत्युः सर्वद्दसिंहः संधाता संधिमान्धिरः।

अजोदुर्मर्षणःशास्ता विश्रुतात्मा सुरारिहा। ॥३५॥

गुरूर्गुरूतमो धाम सत्यः सत्यपराक्रमः ।

निमिषोऽनिमिषःस्त्रग्वी वाचस्पतिरुदारधीः ।।३६॥ 

अग्रणीर्यामणीः श्रीमान्न्यायो नेता समीरणः।

सहस्त्रमूर्धा विश्वात्मा सहस्त्राक्षः सहस्त्रपात् ।।३७॥

आवर्तनो निवृत्तात्मा संवृतः सम्प्रमर्दनः। 

अहः संवर्तको वन्हिरनिलो धरणीधरः ।।३८ ।।

सुप्रसादः प्रसन्नात्मा विश्वधृग्विश्वभुग्विभूः । 

सत्कर्ता सत्कृतः साधुर्जन्हुर्नारायणो नरः ।।३९।। 

असंख्येयोऽप्रमेयात्मा विशिष्टः शिष्टकृच्छुचिः

सिद्धार्थः सिद्धसंकल्पः सिद्धिदः सिद्धिसाधनः । ॥४०॥

वृषाही वृषभो विष्णुर्वृषपर्वा वृषोदरः ।

वर्धनो वर्धमानश्च विविक्तः श्रुतिसागरः ।॥४१ ।। 

सुभुजो दुर्धरो वाग्मी महेन्द्रो वसुदो वसुः । 

नैकरूपो बृहद्रुपः शिपिविष्टः प्रकाशनः ।॥४२ ।।

ओजस्तेजोद्युतिधरः प्रकाशात्मा प्रतापनः।

ऋद्धःस्पष्टाक्षरो मन्त्रश्चन्द्रांशुर्भास्करद्युतिः । ॥४३ ।। 

अमृतांशूद्भवो भानुः शशबिन्दुः सुरेश्वरः ।

औषधं जगतः सेतुः सत्यधर्मपराक्रमः ।।४४ ।।

भूतभव्यभवन्नाथः पवनः पावनोऽनलः ।

कामहा कामकृत्कान्तः कामः कामप्रद प्रभुः ।।४५।। 

युगादिकृद्युगावर्ती नैकमायो महाशनः।

अद्दश्यो व्यक्तरूपश्च सहस्त्रजिदनन्तजित् ।।४६।।

इष्टोऽविशिष्टः शिष्टेष्ट शिखण्डी नहुषो वृषः।

क्रोधहा क्रोधकृत्कर्ता विश्वबाहुर्महीधरः ॥४७।। 

अच्युतः प्रथितः प्राणः प्राणदो वासवानुजः ।

अपां निधिरधिष्ठानमप्रमत्तः प्रतिष्ठितः ।॥४८।।

स्कन्दः स्कन्दधरो धुर्यो वरदो वायुवाहनः ।

वासुदेवो बृहद्भानुरादिदेवः पुरंदरः ।॥४९॥

अशोकस्तारणस्तारः शूरः शौरिर्जनेश्वरः ।

अनुकूलः शतावर्तः पद्मी पद्मनिभेक्षणः ।।५०॥

पद्मनाभोऽरविन्दाक्षः पद्मगर्भः शरीरभृत् ।

महर्दिध्दो वृद्धात्मा महाक्षो गरुडध्वजः ।।५१॥ 

अतुलः शरभो भीमः समयज्ञो हविर्हरिः। 

सर्वलक्षणलक्षण्यो लक्ष्मीवान्समितिञ्जयः ।।५२ ।।

विक्षरो रोहितो मार्गों हेतुर्दामोदरः सहः।

महीधरो महाभागो वेगवानमिताशनः ।॥५३॥ 

उद्भवः क्षोभणो देवः श्रीगर्भः परमेश्वरः ।

करणं कारणं कर्ता विकर्ता गहनो गुहः ।।५४।। 

व्यवसायो व्यवस्थानः संस्थानः स्थानदो ध्रुवः । 

परर्धिः परमस्पष्टस्तुष्टः पुष्टः शुभेक्षणः ।।५५।।

रामो विरामो विरजो मार्गो नेयो नयोऽनयः ।

वीरः शक्तिमतां श्रेष्ठो धर्मो धर्मविदुत्तमः ।।५६ ।।

वैकुण्ठः पुरुषः प्राणः प्राणदः प्रणवः पृथुः ।

हिरण्यगर्भः शत्रुघ्नो व्याप्तो वायुरधोक्षजः ।॥५७॥

 ऋतुः सुदर्शनः कालः परमेष्ठी परिग्रहः।

उग्रः संवत्सरो दक्षो विश्रामो विश्वदक्षिणः ।॥५८॥

विस्तारः स्थावरस्थाणुः प्रमाणं बीजमव्ययम् अर्थोऽनर्थो महाकोशो महाभोगो महाधनः ॥ ५९॥

अनिर्विण्णः स्थविष्ठोऽभूर्धर्मयूपो महामखः। 

नक्षत्रनेमिर्नक्षत्री क्षमः क्षामः समीहनः ।।६० ।।

यज्ञ इज्यो महेज्यश्च ऋतुः सत्रं सतां गतिः। 

सर्वदर्शी विमुक्तात्मा सर्वज्ञो ज्ञानमुत्तमम् ।।६१ ।। 

सुव्रतः सुमुखः सूक्ष्मः सुघोषः सुखदः सुहृत् । 

मनोहरो जितक्रोधो वीरबाहुर्विदारणः ।। ६२ ।। 

स्वापनः स्ववशोव्यापी नैकात्मा नैककर्मकृत् ।

वत्सरो वत्सलो वत्सी रत्नगर्भो धनेश्वरः ।। ६३ ।।

धर्मगुब्धर्मकृद्धर्मी सदसत्क्षरमक्षरम् ।

अविज्ञाता सहस्त्रांशुर्विधाता कृतलक्षणः ।।६४।। 

गभस्तिनेमिः सत्वस्थः सिंहो भूतमहेश्वरः। 

आदिदेवो महादेवो देवेशो देवभृद्गुरूः ।।६५।।

उत्तरो गोपतिर्गोप्ता ज्ञानगम्यः पुरातनः शरीरभूतभृद्धोक्ता कपीन्द्रो भूरिदक्षिणः ।।६६ ।। 

सोमपोऽमृतपः सोमः पुरुजित्पुरूषत्तमः । 

विनयो जयः सत्यसंधो दाशार्हः सात्वतां पतिः ।।६७।।

जीवो विनयितासाक्षी मुकुन्दोऽमितविक्रमः अम्भौनिधिरनन्तात्मा महोदधिशयोऽन्तकः ।॥६८॥ 

महर्षिः कपिलाचार्यः कृतज्ञो मेदिनीपतिः । 

अजो महार्हः स्वाभाव्यो जितामित्रः प्रमोदनः ।। ६९ ।।

आनन्दो नन्दनो नन्दः सत्यधर्मा त्रिविक्रमः त्रिपदस्त्रिदशाध्यक्षो महाश्रृङः कृतान्तकृत् ॥७० ।। 

महावराहो गोविंदः सुषेणः कनकाङदी ।

गुह्यो गभीरो गहनो गुप्तश्चक्रगदाधरः ।।७१ ।। 

वेधाः स्वांडोऽजितः कृष्णोद्दढः संकर्षणोऽच्युत वरूणो वारूणो वृक्षः पुष्कराक्षो महामनाः ॥७२॥

भगवान् भगहानन्दी वनमाली हलायुधः । 

आदित्यो ज्योतिरादित्यः सहिष्णुर्गतिसत्तमः ।॥७३॥

सुधन्वा खण्डपरशुर्दारूणो द्रविणप्रदः ।

दिविस्पृक्सर्वद्दग्व्यासो वाचस्पतिरयोनिजः ॥७४॥ 

त्रिसामा सामगः साम निर्वाणं भेषजं भिषक् संन्यासकृच्छमः शान्तोनिष्ठाशान्तिः परायणं । ॥७५॥

शुभांङः शान्तिदःस्त्रष्टाःकुमुदः कुवलेशयः । 

गोहितो गोपतिर्गोप्ता वृषभाक्षो वृषप्रियः ।।७६ ।। 

अनिवर्ती निवृत्तात्मा संक्षेप्ता क्षेमकृच्छिवः ।

श्रीवत्सवक्षाः श्रीवासः श्रीपतिः श्रीमतां वरः ॥७७।।

श्रीदः श्रीशः श्रीनिवासः श्रीनिधिः श्रीविभावनः श्रीधरः श्रीकरः श्रेयः श्रीमाँल्लोकत्रयाश्रयः ॥७८॥

स्वक्षःस्वंङशतानन्दो नंदिज्र्योतिर्गणेश्वरः ।

विजितात्माविधेयात्मासत्कीर्ति श्छिन्नसंशयः ।।७९ ।।

उदीर्णः सर्वतश्चक्षुरनीशः शाश्वतस्थिरः ।

भूशयो भूषणो भूतिर्विशोकः शोकनाशनः ।।८० ।।

अर्चिष्मानर्चितः कुम्भोविशुद्धात्माविशोधनः अनिरूद्धोऽप्रतिरथः प्रद्युम्नोऽमितविक्रमः ।।८१ ।।

कालनेमिनिहा वीरः शौरिः शूरर्जनेश्वरः । 

त्रिलोकात्मात्रिलोकेशः केशवः केशिहाहरिः ॥८२ ।।

कामदेवः कामपालःकामी कान्तः कृतागमः ।

अनिर्देश्यवपुर्विष्णुवींरोऽनन्तो धनंजयः ।॥८३॥

ब्रम्हाण्यो ब्रम्हकृद्ब्रम्हा ब्रह्म ब्रम्हविवर्धनः । 

ब्रम्हविद्ाम्हणो ब्रह्मीब्रह्मज्ञो ब्राह्मणप्रियः ।।८४।। 

महाक्रमो महाकर्मा महातेजा महोरगः ।

महाऋतुर्महायज्वा महायज्ञो महाहविः ।।८५ ।। 

स्तव्यः स्तवप्रियःस्तोत्रंः स्तुतिः स्तोतारणप्रिय

पूर्णः पूरयिता पुण्यः पुण्यकीर्तिरनामयः ।।८६ ॥

मनोजवस्तीर्थकरो वसुरेता वसुप्रदः ।

वसुप्रदो वासुदेवो वसुर्वसुमना हविः ।।८७।।

सद्गतिः सत्कृतिः सत्ता सद्भूतिः सत्परायणः ।

शूरसेनो यदुश्रेष्टःसन्निवासः सुयामुनः ।।८८।।

भूतावासो वासुदेवः सर्वासुनिलयोऽनलः । 

दर्पहा दर्पदो द्दप्तो दुर्धरोऽथापराजितः ।।८९।।

विश्वमूर्तिर्महामूर्तिर्दीप्तमूर्तिरमूर्तिमान् । 

अनेकमुर्तिरव्यक्तः शतमूर्तिः शताननः ।।९०।।

एकोनैकः सवः कः किं यत्तत्पदमनुत्तमम् । 

लोकबन्धुर्लोकनाथो माधवो भक्तवत्सलः ।।९१ ।।

सुवर्णवर्णी हेमांडो वराङश्चन्दनांङदी ।

वीरहा विषमः शून्यो घृताशीरचलश्चलः ।।९२ ।॥ 

अमानी मानदो मान्यो लोकस्वामी त्रिलोकधृक् ।

सुमेधा मेधजो धन्यः सत्यमेधा धराधरः ।।९३।।

तेजोवृषो द्युतिधरः सर्वशस्त्रभृतां वरः ।

प्रग्रहो निग्रहो व्यग्रो नैकश्रृंडो गदाग्रजः ।।९४।।

चतुर्मूर्तिश्चतुर्बाहुश्चतुर्व्य हश्चतुर्गतिः ।

चतुरात्मा चतुर्भावश्चतुर्वेदविदेकपात् ।।९५।।

समावर्तोऽनिवृत्तात्मा दुर्जयो दुरतिक्रमः । 

दुर्लभो दुर्गमो दुर्गो दुरावासो दुरारिहा ।।९६ ।।

शुभांडो लोकसारंङ सुतन्तुस्तन्तुवर्धनः ।

इन्द्रकर्मा महाकर्मा कृतकर्मा कृतागमः ।।९७।। 

उभ्दवः सुन्दरः सुन्दो रत्ननाभः सुलोचनः ।

अर्को वाजसनःश्रृंडी जयन्तः सर्वविज्जयी ।॥९८।।

सुवर्णबिन्दुरक्षोभ्यः सर्ववागीश्वरेश्वरः ।

महान्दो महागर्ती महाभूतो महानिधिः ।।९९।।

कुमुदः कुन्दरः कुन्दः पर्जन्यः पावनोनिलः ।

अमृतांशोङमृतवपुः सर्वज्ञः सर्वतोमुखः ।।१००।।

सुलभः सुव्रतः सिद्धः शत्रुजिच्छत्रुतापनः ।

न्यग्रोधोदुम्बरोऽश्वत्थश्चाणूरान्ध्रनिषूदनः ।।१०१ ।।

सहस्त्रार्चिः सप्तजिन्हः सप्तैधाः सप्तवाहनः ।

अमूर्तिरनघोऽचिन्त्योभयकृभ्दय नाशनः ।।१०२ ।।

अणुर्वृहत्कृशः स्थूलो गुणभृन्निर्गुणो महान् ।

अधृतः स्वधृतःस्वास्यः प्राग्वंशो वंशवर्धन :।।१०३।।

भारभृत्कथितो योगी योगीशः सर्वकामदः । 

आश्रमः श्रमणः क्षामः सुपर्णो वायुवाहनः ।।१०४।।

धनुर्धरो धनुर्वेदो दण्डो दमयिता दमः ।

अपराजितः सर्वसहो नियन्ता नियमो यमः ।।

सत्त्ववान्सात्त्विकः सत्यः सत्यधर्मपरायणः ।

अभिप्रायः प्रियार्होऽर्हः प्रियकृषीतीवर्धनः ।।१०५।।

विहायसगतिज्र्योतिः सुरुचिहुतभुग्विभुः ।

रविर्विरोचनः सूर्यः सविता रविलोचनः ।।१०६।।

अनन्तो हुतभुग्भोक्ता सुखदो नैकजोऽग्रजः ।। 

अनिर्विण्णः सदामर्षी लोकाधिष्ठानमद्भूतः॥ १०७॥

सनात्सनात नतमः कपिलः कपिरव्ययः ।

स्वस्तिदःस्वस्तिकृत्स्व स्तिस्व स्तिभुक्स्वस्तिदक्षिण ।।१०८।।

अरौद्रः कुण्डली चक्री विक्रम्यू र्जितशासनः । 

शब्दातिगः शब्दसहः शिशिरः शर्वरीकरः 11१०९।।

अक्रूरः पेशलो दक्षो दक्षिणः क्षमिणांवरः ।

विद्वत्तमो वीतभयः पुण्यश्रवणकीर्तनः ।।११० ।।

उत्तारणो दुष्कृतिहा पुण्यो दुःस्वप्ननाशनः । 

वीरहा रक्षणः सन्तो जीवनः पर्यवस्थितः ।।१११ ।।

अनन्तरूपोऽनन्त श्रीर्जितमन्युर्भयापहः ।

चतुरस्त्रो गभीरात्माविदिशोव्यादिशोदिशः ।।११२।।

अनादिर्भूर्भुवो लक्ष्मीः सुवीरो रूचिरांङदः।

जननो जनजन्मादिर्भीमो भीमपराक्रमः ।।११३।।

आधारनिलयो धाता पुष्पहासः प्रजागरः ।

ऊर्ध्वगः सत्पथाचारः प्राणदः प्रणवः पणः ।।११४।।

प्रमाणं प्राणनिलयः प्राणभृप्राणजीवनः । 

तत्वं तत्वविदेकात्मा जन्ममृत्युजरातिगः ।।११५।। 

भूर्भुवःस्वस्तरूस्तारः सविता प्रपितामहः 

यज्ञो यज्ञपतिर्यज्वा यज्ञाङो यज्ञवाहनः ।।११६।। 

यज्ञभृद्यज्ञकृद्यज्ञी यज्ञभुग्यज्ञसाधनः । 

यज्ञान्तकृद्यज्ञगुह्यमन्नमन्नाद एवच ।।११७।। 

आत्मयोनिः स्वयंजातो वैखानः सामगायनः देवकीनन्दनः स्त्रष्टा क्षितीशः पापनाशनः ।।११८ ।।

शङ्खभृन्नन्दकी चक्री शार्डधन्वा गदाधरः । 

रथांङपाणिरक्षोभ्यः सर्वप्रहरणायुधः ।।११९॥ 

।। सर्व प्रहरणायुध ॐ नम इति ।।

---

PDF डाउनलोड करण्यासाठी खाली दिलेल्या बटण वर क्लिक करा

---

विष्णु सहस्रनामाची रचना आणि स्वरूप

सहस्रनामातील नामावली

विष्णु सहस्रनामात विष्णुच्या १००० नामांचा समावेश आहे. प्रत्येक नाव भगवान विष्णुच्या विविध रूपांचे, शक्तींचे आणि गुणांचे वर्णन करते.

नामांचे प्रकार

विष्णु सहस्रनामात विविध प्रकारचे नाम समाविष्ट आहेत:

• गुणनाव: विष्णुच्या गुणांचे वर्णन करणारे नाम (उदा. दयालु, करुणामय)
• कर्मनाव: विष्णुच्या कार्यांचे वर्णन करणारे नाम (उदा. पालनकर्ता, संरक्षक)
• रूपनाव: विष्णुच्या विविध रूपांचे वर्णन करणारे नाम (उदा. कृष्ण, राम)

विष्णु सहस्रनामाचा अर्थ आणि भाषांतर

नामांचा शब्दशः अर्थ

प्रत्येक नामाचा शब्दशः अर्थ समजून घेतल्याने त्याचे महत्व अधिक चांगल्या प्रकारे कळते. उदा:

• विष्णु: सर्वत्र व्यापणारा
• लक्ष्मीपति: लक्ष्मीचे स्वामी
• जनार्दन: लोकांचे पालन करणारा

तात्त्विक आणि आध्यात्मिक अर्थ

विष्णु सहस्रनामाचे नाम केवळ शब्द नसून त्यामध्ये गूढार्थ आहे. उदा:

• विष्णु: सर्वत्र व्यापणारा म्हणजेच विश्वातील सर्व ठिकाणी उपस्थित असणारा परमात्मा
• लक्ष्मीपति: लक्ष्मीचे स्वामी म्हणून विष्णु हे समृद्धी आणि ऐश्वर्याचे दाता आहेत
• जनार्दन: लोकांचे पालन करणारा म्हणून विष्णु हे संपूर्ण सृष्टीचे पालनकर्ता आहेत

पठणाचे फायदे आणि महत्त्व

मानसिक शांती

विष्णु सहस्रनामाचे नियमित पठण केल्याने मानसिक शांती मिळते. यामुळे मनातील ताणतणाव कमी होतो आणि एकाग्रता वाढते.

अडचणी आणि संकटातून मुक्ती

या स्तोत्राचे पठण केल्याने जीवनातील अडचणी आणि संकटे दूर होतात. भगवान विष्णुच्या कृपेने भक्तांना जीवनात सुख, समृद्धी आणि यश प्राप्त होते.

भक्तीचा विकास

स्तोत्र पठणाने भक्तीची भावना वाढते. हे मंत्र भक्तांना आध्यात्मिक उन्नती आणि आत्मसाक्षात्काराच्या मार्गावर नेतात.

पठणाची योग्य पद्धत

कधी आणि कुठे पठण करावे

• योग्य वेळ: सकाळी आणि संध्याकाळी हे स्तोत्र पठण करणे सर्वात प्रभावी मानले जाते.
• योग्य स्थान: शांत आणि पवित्र स्थानी, विष्णु मूर्ती किंवा चित्रासमोर बसून पठण करावे.

विधी आणि नियम

• शुद्धता: स्नान करून शुद्ध वस्त्रे परिधान करावी.
• ध्यान: पठणाच्या आधी भगवान विष्णुचे ध्यान करावे.
• माळ: रुद्राक्ष माळेचा वापर करून पठण करणे अधिक फलदायी मानले जाते.

ध्यान आणि एकाग्रता

पठण करताना ध्यान आणि एकाग्रता खूप महत्वाची आहे. त्यामुळे मन शांत होते आणि मंत्राचा अधिक लाभ होतो.

विष्णुच्या उपासनेतील सहस्रनामाचे स्थान

धार्मिक उत्सव आणि कार्यक्रम

विष्णु सहस्रनामाच्या विशेष कार्यक्रमातील पठण अत्यंत महत्वपूर्ण आहे. धार्मिक उत्सवांमध्ये हे स्तोत्र पठण करणे अधिक फलदायी मानले जाते.

दैनंदिन पूजा

दैनंदिन उपासनेत विष्णु सहस्रनामाचे पठण केल्याने भक्तांना नियमित लाभ मिळतो आणि त्यांचे जीवन अधिक समृद्ध होते.

अनुभव आणि कथा

भक्तांचे अनुभव

अनेक भक्तांनी विष्णु सहस्रनामाचे पठण केल्याने त्यांच्या जीवनातील सकारात्मक बदलांचा अनुभव घेतला आहे. त्यांच्या कथा वाचकांना प्रेरणा देतात.

पुराणातील कथा

विष्णुशी संबंधित अनेक पुराणातील कथा विष्णु सहस्रनामाच्या महत्वाचे प्रमाण आहेत. या कथा भक्तांना आध्यात्मिक मार्गदर्शन देतात.

---

PDF डाउनलोड करण्यासाठी खाली दिलेल्या बटण वर क्लिक करा

---

निष्कर्ष

सहस्रनामाचे संपूर्ण सार

विष्णु सहस्रनाम हा एक अत्यंत प्रभावी मंत्र आहे, जो जीवनातील अनेक समस्यांचे निराकरण करतो. याच्या नियमित पठणाने भक्तांना मानसिक शांती, अडचणींमधून मुक्ती आणि भक्तीचा विकास होतो.

वाचकांना प्रेरणा

विष्णु सहस्रनामाचे पठण सुरू करण्याचे प्रोत्साहन देऊन, आपण आपल्या जीवनात सकारात्मक बदल घडवू शकतो. भगवान विष्णुच्या कृपेने आपले जीवन सुखी, समृद्ध आणि शांतीपूर्ण होईल.

संदर्भ आणि अतिरिक्त वाचन

पुस्तकें आणि लेख

• “विष्णु सहस्रनाम: एक अध्ययन”
• “विष्णु उपासना: तत्व आणि महत्व”

विष्णु सहस्रनामाच्या प्रभावी मंत्राच्या नियमित पठणाने आपण आपल्या जीवनात शांती, समृद्धी आणि सुख मिळवू शकतो. चला, भगवान विष्णुच्या चरणी श्रद्धा ठेवून हा मंत्र पठण करण्याची सवय लावूया. वाचकांनो, आपले अनुभव आणि प्रतिक्रिया शेअर करायला विसरू नका! धन्यवाद.