मल्हारी षडरात्र उत्सव हा महाराष्ट्र आणि कर्नाटकातील लाखो भक्तांसाठी अत्यंत पवित्र काळ मानला जातो. भगवान खंडोबा किंवा मल्हारी महादेव यांनी मणी आणि मल्ल या राक्षसांचा वध करून धर्मरक्षण केले, त्या दिव्य विजयाची आठवण म्हणून हा उत्सव सहा दिवस साजरा केला जातो. या काळात अखंड दिवा, घटस्थापना, मल्हारी सप्तशती पारायण आणि खंडोबा महाराजांची नित्य सेवा केली जाते.
2025 मल्हारी षडरात्र उत्सव हा ब्लॉग तुम्हाला २१ नोव्हेंबर ते २६ नोव्हेंबर 2025 या कालावधीत कसा करायचा, कोणते नियम पाळायचे, कोणते ग्रंथ वाचायचे, आणि या सेवेचे आध्यात्मिक लाभ काय आहेत** याबद्दल अत्यंत सविस्तर, सोप्या भाषेत मार्गदर्शन देतो.
मल्हारी षडरात्र उत्सवाचा कालावधी आणि महत्त्व
उत्सवाचे दिवस
| दिनांक | वार | अर्थ |
|---|---|---|
| 21 नोव्हेंबर | शुक्रवार | मार्गशीर्ष प्रतिपदा – उत्सवाची सुरुवात |
| 22 नोव्हेंबर | शनिवार | दुसरा दिवस सेवा |
| 23 नोव्हेंबर | रविवार | खंडोबा वार – विशेष पूजन |
| 24 नोव्हेंबर | सोमवार | पारायण आणि माळ अर्पण |
| 25 नोव्हेंबर | मंगळवार | सप्तशतीचा गाभा |
| 26 नोव्हेंबर | बुधवार | चंपाषष्टी – उत्सव समारोप |
एकूण कालावधी – ६ दिवस
या सहा दिवसांच्या अखंड सेवेला मल्हारी षडरात्र म्हणतात.
मल्हारी षडरात्र खंडोबा कोण आणि त्यांचे स्वरूप काय
खंडोबा म्हणजे मल्हारी महादेव, म्हणजेच भगवान शंकरांचे दैवी रूप. त्यांनी मणी आणि मल्ल नामक अत्याचारी राक्षसांचा वध केला.
त्यांच्या भक्तीने
- संकटापासून संरक्षण
- पितृदोष निवारण
- ग्रहशांती
- सुख समृद्धी
- धैर्य आणि मनःशांती
मिळते असे मानले जाते.
अनेक घरांचे कुळदैवत खंडोबा हे असल्यामुळे ही सेवा करणे अत्यंत शुभ मानले जाते.
१) अखंड दिवा – मल्हारी षडरात्र उत्सवाचा मुख्य भाग
का लावायचा अखंड दिवा?
अखंड दीप म्हणजे
- घरात सात्विक ऊर्जा टिकवणे
- खंडोबाचे तत्त्व सक्रिय ठेवणे
- अंधार, भय, संकट यांचा नाश होणे
- संरक्षणतत्त्व जागृत होणे
अखंड दिव्याचे नियम
- दिवा संपूर्ण ६ दिवस अखंड राहिला पाहिजे.
- चांदी, पितळ किंवा दगडी दिवा – कोणताही वापरू शकता.
- दिवा पेटवताना संकल्प करावा.
- घरात आधीच दिवा अखंड असेल तर तोच पुढे चालू ठेवू शकता.
- जर घटस्थापना केली नसेल तर फक्त अखंड दिवा ठेवूनही सेवा पूर्ण होते.
२) मल्हारी षडरात्र घटस्थापना कशी करायची – Step by Step मार्गदर्शन
जर तुम्ही घरात घटस्थापना करण्याची परंपरा पाळत असाल, तर खालीलप्रमाणे विधी करा.
आवश्यक साहित्य
- टोपली
- माती किंवा कडधान्य
- लाल कलश
- नांगराची (नागलीची) पाने
- तांदूळ
- सुपारी किंवा टाक
- नारळ
- शंख, घंटा
- पांढरी वस्त्रे आणि टोपी
- विड्याची पाने
- झेंडूची फुले
विधीची पद्धत
- २१ नोव्हेंबर रोजी देवघर स्वच्छ करावे.
- दिवा लावून संकल्प करावा.
- टोपलीत माती किंवा धान्य टाकून लाल कलश ठेवावा.
- कलशावर हळदीच्या पाच रेषा काढाव्यात.
- त्यावर डिश ठेवून तांदूळ पसरावेत.
- त्या तांदळावर खंडोबाचा टाक किंवा सुपारी ठेवावी.
- पहिल्या दिवशी विड्याच्या पानांची माळ आणि पुढील दिवसांत झेंडूच्या माळा अर्पण कराव्यात.
- रोज दिवा, धूप, दीप, पाणी, नैवेद्य द्यावे.
- आरती करून दिवसाची सेवा पूर्ण करावी.
३) मल्हारी षडरात्र पारायण – मल्हारी सप्तशती वाचन नियम आणि फायदे
मल्हारी सप्तशती का वाचावी?
हा ग्रंथ अत्यंत शक्तिशाली मानला जातो आणि
- अडचणी
- आर्थिक संकट
- संतानप्राप्ती
- लग्नातील अडथळे
- घरातले वाद
यावर उत्तम परिणाम देतो.
कसे करावे पारायण?
- पहिल्या दिवशी स्वामी स्तवन, कवच, अष्टक, मार्तंड जप.
- त्यानंतर रोज १ ते १४ अध्याय वाचा.
- शक्य असल्यास दररोज एक संपूर्ण पारायण (१ ते १४ अध्याय).
- ६ दिवसांत ६ पारायण सर्वोत्तम.
- वेळ नसेल तर किमान एक पारायण अवश्य करावे.
कालावधी
एक पारायण साधारण १.५ तास लागतात.
४) कोण करू शकतात सेवा?
- पुरुषांनी केल्यास उत्तम मानले जाते.
- पण स्त्रियांनीही सहज करू शकतात.
- विधवा, गर्भवती, वयस्क स्त्रिया कुणालाही मनापासून सेवा करता येते.
- एका घरातील एक व्यक्तीने सेवा केली तरी संपूर्ण घराचे संरक्षण होते.
५) मल्हारी षडरात्र उपवासाचे नियम
उपवास अनिवार्य नाही; सेवा आणि वाचन जास्त महत्त्वाचे आहे.
इच्छेनुसार उपवासाचे प्रकार
- रविवारी खंडोबा उपवास
- फळाहार
- निर्जळ
- लहान मुलांसाठी दूध फळ आहार
६) रोजची सेवा
प्रत्येक दिवशी खालील पूजाविधी करणे उत्तम आहे:
दैनिक सेवा
- नवीन झेंडूची माळ
- तांदुळावर थोडेसे पाणी
- दिवा, धूप, दीप
- नैवेद्य (साधं, सात्त्विक)
- खंडोबाची आरती
- नामस्मरण
- मल्हारी सप्तशती वाचन
अतिरिक्त आध्यात्मिक routine
- पितृस्तुती – २ मिनिटे
- स्वामी चरित्र – ३ अध्याय
- मल्हारी सप्तशती – २ अध्याय
- दुर्गा सप्तशती – २ अध्याय
एकूण वेळ – सुमारे ३० मिनिटे.
७) उत्सवाचा आध्यात्मिक लाभ
या सहा दिवसांच्या सेवेमुळे:
घरातील लाभ
- नकारात्मक ऊर्जा नष्ट
- शांतता आणि स्थैर्य
- आर्थिक प्रगती
- व्यवसाय आणि नोकरीतील अडचणी कमी
- वंशवृद्धीची कृपा
- आजारपण कमी होणे
मानसिक लाभ
- मनाला धैर्य
- विचारांना स्पष्टता
- तणाव कमी होणे
- आयुष्यात स्थिरता
८)मल्हारी षडरात्र – चंपाषष्टी – उत्सवाचा समारोप
२६ नोव्हेंबर
- विशेष आरती
- नैवेद्य
- संकल्पपूर्ती
- वस्त्रदान
- कुटुंबसह पूजा
ही सेवा इथे पूर्ण होते आणि घरात अत्यंत शुभ कंपन निर्माण होतात.
९) घटस्थापना न करणाऱ्या घरांसाठी उपाय
जर घरात परंपरा नसेल तर:
- फक्त अखंड दिवा
- मल्हारी सप्तशती पारायण
- रोज धूप दीप
इतके केले तरी सेवा पूर्ण होते.
१०) मल्हारी षडरात्र उत्सवातील सर्वात महत्त्वाचे मुद्दे –
| विभाग | मुख्य मुद्दे |
|---|---|
| उत्सव कालावधी | २१ ते २६ नोव्हेंबर – ६ दिवस |
| मुख्य सेवा | अखंड दिवा |
| पारायण | मल्हारी सप्तशती – १, ३, ५ किंवा ६ पारायण |
| घटस्थापना | परंपरेनुसार ऐच्छिक |
| उपवास | इच्छेनुसार |
| दैनंदिन पूजा | माळ, धूप, दीप, नैवेद्य, आरती |
| लाभ | संरक्षण, समृद्धी, पितृकृपा, शांती |
११) १० सर्वाधिक विचारले जाणारे प्रश्न – FAQ
१) मल्हारी षडरात्र उत्सव कोण करू शकतो?
पुरुष, स्त्रिया, मुलं, सिनिअर नागरिक – कुणालाही सेवा करता येते.
२) घटस्थापना अनिवार्य आहे का?
नाही. फक्त अखंड दिवा आणि पारायण केल्यासही सेवा पूर्ण होते.
३) दिवा विझला तर काय करावे?
नवीन दिवा लावून क्षमा मागून सेवा पुढे सुरू ठेवावी.
४) उपवास करणे आवश्यक आहे का?
नाही. वाचन आणि सेवा अधिक महत्त्वाची.
५) मल्हारी सप्तशती वाचनासाठी कोणता वेळ सर्वोत्तम?
सकाळ किंवा संध्याकाळ – शांतीचा वेळ.
६) महिलांना मासिक पाळीमध्ये सेवा करता येते का?
व्यक्तिगत परंपरेनुसार निर्णय घ्यावा. बहुतांश घरात वाचन चालू ठेवतात.
७) किती पारायण करणे उत्तम?
शक्य असल्यास सहा; नसेल तर एक किंवा तीनही पुरेसे.
८) टाक किंवा मूर्ती हलवावी का?
नाही – सहा दिवस एकाच ठिकाणी ठेवावी.
९) वस्त्रे कधी द्यायची?
२६ नोव्हेंबरनंतर खंडोबा मंदिरात दान करतात.
१०) सेवा न केल्यास दोष लागतो का?
नाही. श्रद्धेनुसार जेवढे शक्य तेवढे केल्यास पुरेसे.
“मल्हारी षड्रात्री (2025) घटस्थापना विधीचा संपूर्ण, सोपा आणि परंपरागत मार्गदर्शक डाउनलोड करण्यासाठी येथे दिलेला PDF नक्की मिळवा—आपल्या पूजा तयारीसाठी उपयुक्त असा हा विशेष संग्रह!”
🙏🏵‼श्री स्वामी समर्थ‼🏵🙏
देव दीपावली मल्हारी मार्तंड षडरात्रोत्सवांभ
दि.२१/११/२०२५ ते २६/११/२०२५
(मार्गशिर्ष शु १ ते शु ६ )
👉षडरात्रोत्सव घटमाळा
१} पाहिला दिवस – विडयाची पाने
२ } दुसरा दिवस- तुळस
३ } तिसरा दिवस – पिवळा झेंडू
४ } चौथा दिवस – शेवंती
५ } पाचवा दिवस – पा. रुई/मंदार
६ } सहावा दिवस – चाफा/सोन चाफा
🌹षडरात्र उत्सवात प्रामुख्याने करायची सेवा.
👉मल्हारी सप्तशती पाठ / श्री रूद्र / महमृत्यंजय मंत्र / मल्हारी महात्म्य / मल्हारी मंत्र या स्तोत्र, मंत्राचे यथाशक्ती पठण करावे.
साहित्य :- देवघरातील श्री खंडोबांचा टाक, शंख,घंटा, वेळूची टोपली,माती, मातीचा घट,कोरे पिवळे वस्त्र, विड्याची पाने -१६ पाने,माळ लावण्यासाठी-मंडपी, पाट/चौरंग, अखंड दीप,हळदी,कुंकू,धूप, दिप,नैवेद्यासाठी पंचामृत, दुर्वा, फुल,सुपारी, पाणी, ताम्हण,पळी, पिवळी/केशरी लोकर, नित्यसेवा व श्री मल्हारी सप्तशती ग्रंथ,आसन
या साहित्याची पूर्वतयारी करून घटस्थापना करावी…
👉श्री मल्हारी षडरात्रोत्सव हा श्री खंडोबाचा उत्सव असून तो मार्गशीर्ष शुद्ध प्रतिपदेपासून षष्ठीपर्यंत सहा दिवस साजरा केला जातो, ज्याचा समारोप चंपाषष्ठीला होतो. या काळात घटस्थापना करून देव दिपावलीचा उत्सव साजरा करतात आणि खंडोबाच्या मणी-मल्लाच्या वधाची आठवण काढली जाते.
उत्सवाची सुरुवात आणि कालावधी
👉सुरुवात: मार्गशीर्ष शुद्ध प्रतिपदा (पहिला दिवस).
👉कालावधी: मार्गशीर्ष शुद्ध प्रतिपदा ते मार्गशीर्ष शुद्ध षष्ठी (सहा दिवस).
👉समाप्ती: मार्गशीर्ष शुद्ध षष्ठी, ज्याला चंपाषष्ठी असेही म्हणतात.
उत्सवाचे महत्त्व
👉मणी-मल्लाचा वध: चंपाषष्ठीला खंडोबाने मणी आणि मल्ला नावाच्या राक्षसांचा वध करून प्रगट झाल्याची आख्यायिका आहे.
👉देव दिपावली: हा काळ देव दिपावलीचा उत्सव म्हणूनही साजरा केला जातो.
👉घटस्थापना: नवरात्राप्रमाणे या उत्सवातही देवघरात घट (कलश) बसवले जातात.
👉उपवास आणि सेवा: कुटुंबाचे प्रमुख या सहा दिवस उपवास करतात आणि मल्हारी सप्तशतीची पारायणे करतात. खंडोबाच्या टाकास अभिषेक केला जातो आणि नंदादीप अखंड तेवत ठेवला जातो.
मुख्य विधी
👉षडरात्र घट उत्थापन पूजन: या पूजनात घटस्थापना केली जाते आणि यातूनच हा उत्सव सुरू होतो.
👉तळी भरणे व भंडारा: खंडोबाच्या उपासनेत तळी भरणे आणि भंडारा उधळणे या परंपरा महत्त्वाच्या आहेत.
👉अखंड दिवा सेवा: देव्हाऱ्यातील नंदादीप सहा दिवस अखंड तेवत ठेवला जातो.
- मल्हारी षडरात्र उत्सव ६ दिवसांचा आहे आणि अत्यंत शक्तिशाली काळ मानला जातो.
- या काळातील सर्वात महत्त्वाची सेवा म्हणजे अखंड दिवा.
- मल्हारी सप्तशती पारायण केल्याने आश्चर्यकारक आध्यात्मिक लाभ मिळतात.
- ज्यांच्याकडे परंपरा नाही त्यांनाही सहज सेवा करता येते.
- सेवा केल्याने घरात शांतता, समृद्धी आणि संरक्षण मिळते.
- चंपाषष्टी दिवशी उत्सवाचा समारोप होतो.
Summary
मल्हारी षडरात्र उत्सव हा खंडोबा महाराजांच्या कृपेचा अत्यंत शुभ काळ आहे. २१ ते २६ नोव्हेंबर या सहा दिवसांत अखंड दिवा, माळ, पूजा, नैवेद्य आणि पारायण केल्याने ग्रहदोष, पितृदोष, अडथळे, आर्थिक संकटे कमी होतात. ही सेवा मनापासून आणि नियमपूर्वक केली तर घरात दिव्य ऊर्जा साठते. ही ऊर्जा वर्षभर संरक्षण करते आणि घरात शांतता आणि सुखसमृद्धी निर्माण करते.